Dzięki współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej w Lublinie uczniowie naszej szkoły – z klas 1 TI, 2 TG oraz 3 TIŻ – wzięli udział w prelekcji pt. „Szlakiem zamojskich sprawiedliwych”. Spotkanie odbyło się w dniu 24.05.2024 r., a poprowadziła je pani Kinga Żelazko – badaczka z Instytutu Pamięci Narodowej.
Wykład podzielony był na dwie części. Pierwsza część odbyła się w Arsenale, gdzie prelegentka przybliżyła uczniom historię II wojny światowej.
Tematem przewodnim byli Polacy z terenu Zamojszczyzny okresu II wojny światowej
z Dystryktu Lubelskiego Generalnego Gubernatorstwa, którzy narażając swoje życie oraz bezpieczeństwo swoich najbliższych, ratowali Żydów przed zagładą. Pomoc ta była odpowiedzią na masową zagładę Żydów przez Niemców.
W samym Zamościu, na początku wojny mieszkała bardzo liczna grupa Żydów – stanowili oni 40% ludności Zamościa. Mieszkali głównie na terenach Starówki, Lubelskiego Przedmieścia oraz Nowej Osady.
Podczas spotkania uczniowie dowiedzieli się, gdzie znajdowało się getto w Zamościu (Nowa Osada), od kiedy zaczęło istnieć (kwiecień 1941 r.), jakie panowały tam warunki życia oraz kiedy rozpoczęły się akcje likwidacyjne getta zamojskiego (I akcja – 11.04.1942 r., II – 24.05.1942 r. oraz akcja ostateczna – 18.10.1942 r.).
W dalszej części prelekcji badaczka omówiła miejsca, do których wywożeni byli Żydzi
w akcjach likwidacyjnych. Były to obozy zagłady w Sobiborze, Treblince, Bełżcu, Majdanku oraz Auschwitz.
Następnie, pani Kinga Żelazko wspomniała o wyjątkowych osobach z terenu Zamościa, które narażając swoje życie, pomagały ludności żydowskiej. Prowadząca spotkanie przybliżyła uczniom pojęcie Sprawiedliwy wśród Narodów Świata – najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne nadawane nie-Żydom, przyznawane przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Jad Waszem w Jerozolimie. Dewizą tego odznaczenia jest sentencja „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat”.
Drugą część spotkania stanowił spacer ulicami Zamościa w celu poznania miejsc szczególnych dla ludności żydowskiej. Pierwszym miejscem, które odwiedzili uczniowie naszej szkoły, był dom rodzinny przy ulicy Jana Kasprowicza 10. W owym domu, w czasie wojny, mieszkali państwo Jan i Kazimiera Wodykowie, którzy przez 3 tygodnie ukrywali w piwnicy swojego domostwa młodą Żydówkę o nazwisku Flug, imię nieznane, oraz dwoje jej dzieci. Wodykowie byli bardzo odważnymi ludżmi, gdyż za ukrywanie Żydów, wskazywanie im drogi lub podawanie jedzenia groziła kara śmierci. Heroizm Polaków potęgował fakt, że w tym domu na pierwszym piętrze zakwaterowani byli również niemieccy żołnierze. Małżeństwo Wodykowie dnia 05.03.1989 r. otrzymali odznaczenie Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Kolejnym miejscem, które odwiedzili nasi uczniowie, była ulica Partyzantów, numer 12, gdzie znajduje się budynek dawnej łaźni. Umieszczona jest tam tablica upamiętniająca pana Stefana Sendłaka – organizatora pomocy dla ludności żydowskiej na Lubelszczyźnie,
m.in. w ramach Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Uczniowie dowiedzieli się o wielkim bohaterstwie Zamościanina, który działał na linii Zamość-Lublin-Warszawa, ułatwiał dostęp do fałszywych dokumentów, organizował miejsca, w których ukrywali się Żydzi, organizował przerzuty do Lublina, Warszawy, jak również wspierał ludność żydowską ukrywającą się na prowincji, dostarczając im żywność. Za tę heroiczną postawę Stefan Sendłak dnia 23.03.2020 r. otrzymał medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Ostatnim miejsce, które odwiedzili nasi uczniowie, była tzw. rampa buraczana, znajdująca się przy przystanku Zamość-Starówka. Z tego miejsca odjeżdżały transporty Żydów do obozów zagłady. Uczniowie dowiedzieli się o dzielnym 12-letnim chłopcu – Mosze Frank, który uciekł z transportu śmierci, ukrywał się u rodziny Skrzyneckich, a następnie uciekł do Dębowca. !6.03.1992 r. rodzina Skrzyneckich za pomoc chłopcu otrzymała odznaczenie Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Na koniec prelekcji pani Kinga Żelazko podzieliła się z nami wiedzą na temat 11 mieszkańców miasta Zamość okresu II wojny światowej, którzy otrzymali medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Opracowały:
Dominika Cis
Sylwia Humenna
